Cultuurpiraten
Lezingen
Cultuurpiraten kan ingehuurd worden voor lezingen op locatie over verschillende kunst- en cultuurhistorische onderwerpen. Hierbij wordt uiteraard rekening gehouden met het publiek voor het betreffende evenement.
De prijs van een losse lezing is € 180,- excl. reiskosten. De duur is doorgaans anderhalf uur. Ik reken geen BTW. Bij afname van een reeks wordt de prijs voordeliger. Andere onderwerpen of thema's zijn bespreekbaar.
Logboek
LEZINGENREEKS 'Illegale kunsthandel: roofkunst en de lange weg naar restitutie'
Roofkunst is een verzamelterm voor kunst- en cultuurgoederen die onvrijwillig zijn ontnomen van hun eigenaren, gemeenschappen of landen, vaak in contexten van macht, geweld of ongelijkheid. Het begrip moet niet verward worden met een kunstroof – een diefstal uit een museum of kunstgalerie zoals nog altijd in het nieuws te lezen valt, zoals de inbraak bij het Louvre en het Drents Museum in 2025. Roofkunst kent een veel bredere en complexere geschiedenis. De drie belangrijkste categorieën zijn koloniale roofkunst, naziroofkunst en archeologische roofkunst. In de afgelopen decennia is daarnaast steeds meer aandacht gekomen voor de juridische en ethische vraagstukken rond teruggave, waarbij herkomstonderzoek en internationale regelgeving van groot belang zijn. Deze lezingenreeks gaat in op de (onder)wereld van de roofkunst.
1. Inleiding: kunstroof vs. roofkunst
2. Finders keepers: archeologisch en koloniale roofkunst
3. Een leeggehaald huis: naziroofkunst in en rond de Tweede Wereldoorlog
4. Vermist uit het museum: spraakmakende kunstroven (on)opgelost
LEZINGENREEKS 'De kunst van het verzamelen: van privébezit tot museumcollectie'
Het woord verzamelen komt sinds 1444 voor in onze taal, in ieder geval op schrift. Want de mens verzamelt natuurlijk al ver voor de 15e eeuw alles wat los en vast zit, veel meer nog dan alleen postzegels. Verzamelen kan iedereen, van groot naar klein, van goedkope prullaria naar dure rariteiten. Voor de kunstgeschiedenis wordt het interessant als dergelijke verzamelingen zó omvangrijk worden dat de eigenaar wellicht gaat denken aan het openstellen van zijn of haar privécollectie of het bijv. schenkt aan een museum. Toch zijn er ook genoeg verzamelaars die hun collectie privé houden en met kunst een vermogen opbouwen. Wat is voor hen de reden om kunst te verzamelen? Is het misschien een oerdrift van de mens om zich te omringen met mooie spullen? Zijn we stiekem allemaal material girls?
1. Inleiding: kunst als investering
2. Nederlandse bedrijfscollecties
3. Vrouwen die verzamelen
LEZINGENREEKS 'Sterke Vrouwen'
Geïnspireerd door het onderzoek naar de tien sibyllen (zie hieronder voor de lezing Vrouwen met een Visie) verdiep ik me in deze reeks in de verschillende rollen van de vrouw in de beeldende kunst. De vrouw als godin, als personificatie, als femme fatale. Beroemde vrouwen uit de geschiedenis passeren de revue. Daarna zoom ik in op verscheidene vrouwelijke kunstenaars uit binnen- en buitenland, van vroeger tot nu.
1. De vrouw als onderwerp in de kunst
2. De vrouw als kunstenaar: pioniers en feministen
3. Hollands Glorie: Mesdag-Schwartze-Toorop
4. Het prerafaëlitische zusterschap
5. The Dinner Party: Shapiro-Kaersenhout
6. De vrouw NU! Architecten-fotografen-tentoonstellingen
LEZINGENREEKS 'Architectuur: het nuttige en het aangename'
Een tijdreis door de geschiedenis van de architectuur met daarbij de centrale vraag: moet architectuur vooral nuttig of aangenaam zijn? En als het beide is, is architectuur dan de beste kunstvorm? In iedere lezing worden bekende en minder bekende bouwwerken besproken, vanuit technisch oogpunt maar ook hun esthetiek. Ook is er aandacht voor niet-westerse bouwkunst.
1. Vroege beschavingen (oudheid-romaans)
2. Wedergeboorte en drama (gotiek-renaissance-barok)
3. Hollands classicisme en machtige neostijlen (17e-19e eeuw)
4. Less is more, a bore, to score? (modernisme-postmodernisme-hedendaags)
LEZINGENREEKS 'Samen Sterk: duo’s in de beeldende kunst'
Viktor&Rolf, Hennes&Maurits, Clemens & August. Van Kooten & De Bie, Theo & Thea, Bert & Ernie. Caesar & Cleopatra, Dante & Beatrice, Suske & Wiske. Niet alleen de moderne maatschappij maar ook onze geschiedenis is rijk aan duo’s. Vaak zorgt een verbond tot grotere hoogtepunten dan wanneer je er alleen voor staat: good things come in pairs. Er zijn door de eeuwen heen tal van verhalen geschreven over befaamde duo’s uit de wereldgeschiedenis, en ook in de kunsten blijven ze niet opgemerkt. Deze lezingenreeks gaat in op een aantal paren wiens verhalen kunstenaars heeft geïnspireerd tot het maken van prachtige werken, zowel in de schilderkunst als in de beeldhouwkunst.
1. Christelijke duo's: martelaren-fatale koppels-patronen
2. Liefde en list: duo's uit mythologie en geschiedenis
3. Hercules en David: stadspatronen van Florence (zie ook lezing Heren van Florence)
LEZINGENREEKS 'Esthetica: van verlichte geesten tot autonome kunstcritici'
Wat vinden wij mooi of lelijk? Bepaalt de beschouwer wat kunst is, of de kunstenaar (of het kunstwerk zelf)? Bepaalt de maatschappij kunst of beïnvloedt kunst juist de maatschappij? Vanuit de gedachte 'wat zou Plato vinden van Mondriaan of Kandinsky?' gaat deze lezingenreeks in op theorieën van verschillende filosofen over kunst en schoonheid. Ze worden uitgelegd aan de hand van meesterwerken dwars door de kunstgeschiedenis heen.
1. Introductie op esthetica: de geboorte van een zelfstandige discipline
2. Van Plato tot Ficino: het schoonheidsideaal en de rol van de kunstenaar
3. Kunsttheorie en kunstkritiek in de 18e en 19e eeuw
4. De paradox van de moderne kunst
'Vrouwen met een Visie. De tien sibyllen: de ontwikkeling van heidense vrouwen in het christendom en hun prominente rol in de Duomo van Siena'
De vloermozaïeken in de kathedraal van Siena vertellen het verhaal van het ontstaan van de wijsheid en religie, vormgegeven met prachtige afbeeldingen van personages uit de klassieke wereld en de christelijke heilsgeschiedenis. Pelgrims (en tegenwoordig toeristen) lopen van de westzijde van de kerk over het ‘pad der wijsheid’ naar het altaar aan de oostkant. Tien hoofdpersonen uit de kerk staan in dit onderzoek centraal: de sibyllen. Heidense waarzegsters die in hexameters de boodschap van de goden verkondigden: zelfs de komst van de Messias. Via de geschriften van o.a. Varro en Lactantius wordt hun rol op het pavimento van de Duomo van Siena nader verklaard.
'Heren van Florence: de eenheid van Hercules en David als politiek symbool voor de republiek en het hertogdom Florence, 1400-1600'
In een turbulente periode wat betreft het Florentijnse politieke klimaat gaan de herder David uit het Oude Testament en de halfgod Hercules uit de Griekse mythologie hand in hand. De republiek Florence wordt in de veertiende eeuw onderbroken door de invloed van de Medicifamilie. Met de Val van Rome in 1527 lijkt het erop dat de republikeinen weer de overhand hebben op Florentijns grondgebied, maar drie jaar later wordt de Mediciheerschappij definitief met het instellen van het hertogdom, later groothertogdom.
Het is merkwaardig dat Hercules en David zich steeds naast elkaar begeven met de wisselingen van de wacht in de Florentijnse regering. Zowel de Medicifamilie als de republiek nemen David als stadspatroon aan, terwijl het figuur van Hercules ten tijde van het hertogdom op de voorgrond wordt geschoven. Tijdens deze lezing zullen zowel de symbolische als de stilistische overeenkomsten worden besproken van de Bijbelse David en de mythologische Hercules, die beiden fungeren als exemplum virtutis voor het beeldtype voor de Florentijnse held en bewaker van de stad.